Thương mại công bằng – phát triển bền vững nông sản và thủ công mỹ nghệ Việt

Những năm gần đây, một số chương trình chứng nhận nông sản bền vững đã được ứng dụng tại nhiều địa phương trên cả nước, trong đó có Chứng nhận Thương mại công bằng (Fair Trade – TMCB) trong nông nghiệp. Đây chính là chìa khóa mở cửa thị trường thế giới đối với những mặt hàng thế mạnh của Việt Nam và cũng là mục tiêu mà Cộng đồng châu Âu đang nỗ lực giúp Việt Nam đạt được.

Một số nét về thương mại công bằng (TMCB)

TMCB trong nông nghiệp ra đời hướng tới lợi ích của người nông dân thời hội nhập, đem tới mức giá công bằng và ổn định cho sản phẩm của họ, đồng thời đảm bảo các yếu tố môi trường và mục tiêu phát triển bền vững. Đây là một chứng nhận toàn cầu hỗ trợ nhận diện người sản xuất, giúp những nhà sản xuất nhỏ phát triển một cách bền vững bằng cách tạo dựng mối quan hệ thương mại trực tiếp giữa các quốc gia, hỗ trợ những nhà sản xuất nhỏ tiếp cận được thị trường quốc tế, đảm bảo cho họ mức thu nhập xứng đáng với công sức bỏ ra.

Chứng nhận Thương mại công bằng là một chuỗi khép kín từ nhà xuất khẩu, nhà nhập khẩu, doanh nghiệp chế biến, phân phối đến tay người tiêu dùng với các tiêu chuẩn rất chặt chẽ. Để tham gia chương trình này, doanh nghiệp hay các hợp tác xã phải đóng phí cho các tổ chức nước ngoài và được chứng nhận. Hằng năm, các tổ chức này cử chuyên gia sang tận nơi để kiểm tra, nếu doanh nghiệp vi phạm sẽ bị dừng cấp chứng nhận.

Để được cấp chứng nhận này, sản phẩm của doanh nghiệp phải được sản xuất theo nguyên tắc thân thiện môi trường, phát triển bền vững và phải đảm bảo không có sự phân biệt đối xử, bất bình đẳng giữa các nhà sản xuất và người lao động.

Khó khăn trong thực hiện

Theo các chuyên gia, không thể phủ nhận, các doanh nghiệp, hợp tác xã sản xuất trà, cà phê, thủ công mỹ nghệ tại Việt Nam chủ yếu có quy mô nhỏ, vốn ít, sẽ vấp phải nhiều khó khăn nếu muốn đạt được chứng nhận thương mại công bằng.

Ông Đào Duy Tùng, đại diện một doanh nghiệp cà phê đã tự mày mò tìm hiểu quy trình cấp chứng nhận thương mại công bằng từ 7 – 8 năm trước cho biết, thời gian đầu doanh nghiệp của ông vẫn phải chấp nhận đóng phí 100 triệu đồng/năm ngay cả khi chưa bán được hàng.

Bên cạnh đó, các doanh nghiệp phải thực hiện quy trình thủ tục bằng tiếng Anh. Điều này đòi hỏi các doanh nghiệp phải am hiểu quy trình thương mại quốc tế và phải mất công cho các thủ tục dịch thuật, công chứng.

Tiềm năng và hướng phát triển

Tại Việt Nam, tiềm năng chứng nhận TMCB trong các ngành chè, cà phê, ca cao, gia vị, thủ công mỹ nghệ… còn rất lớn. Tuy nhiên, để khai thác hết tiềm năng đó, cần sự chung tay của cả cộng đồng, từ người sản xuất đến người tiêu dùng, nhà kinh doanh, nhà ra chính sách….

Hiện tại, tiểu Dự án “Thúc đẩy phát triển Thương mại công bằng ở Việt Nam” (nằm trong khuôn khổ Dự án EU – MUTRAP) đang hỗ trợ các doanh nghiệp vừa và nhỏ trong 5 nhóm ngành là trà, cà phê, ca cao, gia vị và thủ công mỹ nghệ trên khắp cả nước để đạt được tiêu chí dán nhãn Thương mại công bằng. Thời gian triển khai dự án từ 6/2014 – 5/2017.

Đến nay, dự án đã hoàn thành việc đánh giá và công bố báo cáo đánh giá hiện trạng, tiềm năng phát triển TMCB đối với 5 nhóm ngành nói trên; xây dựng mạng lưới giảng viên về TMCB là thành viên các hiệp hội và cán bộ xúc tiến thương mại địa phương; tiếp tục tổ chức đào tạo cho DN về nhãn hàng TMCB, kết nối DN với nhà cấp nhãn; xây dựng tài liệu, sổ tay, sổ hướng dẫn các DN về đăng ký chứng nhận TMCB; lựa chọn DN để hỗ trợ về tài chính và kỹ thuật để đạt được chứng nhận và xúc tiến thương mại; xây dựng trang web về TMCB www.fairtrade.org.vn; thiết lập mạng lưới chính sách và tổ chức diễn đàn chính sách nhằm xúc tiến TMCB tại Việt Nam. Vừa qua, dự án đã khai trương cửa hàng giới thiệu sản phẩm TMCB đầu tiên tại 91 Âu Cơ – Hà Nội và đang xúc tiến khai trương 2 cửa hàng nữa tại Huế và Hội An.

Trong thời gian tới, dự kiến sẽ có trên 10 DN được dự án hỗ trợ để đạt được chứng nhận này. Các DN TMCB cũng sẽ được hỗ trợ xúc tiến thương mại, giới thiệu sản phẩm tại các hội chợ thương mại trong và ngoài nước.

Sắp tới đây, khi Hiệp định thương mại tự do Việt Nam – Liên minh châu Âu được ký kết sẽ tạo cơ hội áp dụng TMCB, giúp hàng hóa của Việt Nam tiếp cận dễ dàng hơn với người tiêu dùng châu Âu. Vấn đề còn lại ở đây là cần tuyên truyền rộng rãi tới DN về TMCB; hỗ trợ DN đạt được chứng nhận và tìm kiếm thị trường, khách hàng bền vững; khuyến khích hình thành mạng lưới TMCB Việt Nam.

Một số lí do phát triển thương mại công bằng có lợi cho nhà xuất khẩu:

Thương mại công bằng giúp nâng cao giá trị sản phẩm, rõ nét qua việc tăng giá bán sản phẩm trên thị trường

Để đạt chứng nhận thương mại công bằng, nhà sản xuất còn phải đáp ứng những tiêu chuẩn về môi trường – tuy giai đoạn đầu sẽ khó khăn nhưng là điều kiện thuận lợi để cho doanh nghiệp phát triển bền vững

Thương mại công bằng đóng vai trò công cụ marketing hữu hiệu. Với nhãn hiệu Fair Trade trên bao bì, doanh nghiệp xuất khẩu đã thành công trong việc quảng bá sản phẩm là sản phẩm chất lượng tốt, thân thiện môi trường và có giá trị.

Thương mại công bằng không chỉ giới hạn cho ca cao hay cà phê, mà có thể bao gồm rất nhiều nông sản và sản phẩm thủ công mỹ nghệ như giỏ, hàng may mặc, hàng trang trí nhà bếp và đồ gia dụng, gạo, xà bông, trà, đồ chơi và rượu. Tuy cà phê là nông sản đầu tiên nhận chứng nhận Fair Trade năm 1988, các sản phẩm thủ công mỹ nghệ Fair Trade đã được bán từ những năm 1946.

Phòng thông tin – ITPC (Tổng hợp)

Trích nguồn: itpc.hochiminhcity.gov.vv.vn/exporters/news/tintrongnuoc/2016-01-25.194728/2016-11-30.507093/thuong_mai_cong_bang_phat_trien_ben_vung_nong_san_

va_thu_cong_my_nghe_viet